KONWENCJA Nr 22
MIEDZYNARODOWEJ ORGANIZACJI PRACY

dotycząca umowy najmu marynarzy

Przyjęta na dziewiątej sesji Ogólnej Konferencji Międzynarodowej Organizacji Pracy Ligi Narodów w Genewie dnia 23 czerwca 1926 r.
Data wejścia w życie: 4 kwietnia 1928 r.

Konferencja Ogólna Międzynarodowej Organizacji Pracy, zwołana do Genewy przez Radę Administracyjną Międzynarodowego Biura Pracy i zebrana tam w dniu 7 czerwca 1926 r. na dziewiątej sesji,

postanowiwszy przyjąć pewne wnioski dotyczące umowy najmu marynarzy, która to kwestia zawarta jest w pierwszym punkcie porządku dziennego sesji,

postanowiwszy, że wnioski te mają być ujęte w formę konwencji międzynarodowej,

przyjmuje dnia dwudziestego czwartego czerwca tysiąc dziewięćset dwudziestego szóstego roku następującą Konwencję, która otrzyma nazwę: Konwencja dotycząca umowy najmu marynarzy, z 1926 r., do ratyfikacji przez Członków Międzynarodowej Organizacji Pracy, zgodnie z postanowieniami Konstytucji Międzynarodowej Organizacji Pracy:

Artykuł 1.
Niniejsza konwencja stosuje się do wszystkich statków morskich, zarejestrowanych w kraju któregokolwiek z Członków, który ratyfikował niniejszą konwencję, oraz do armatorów, kapitanów i marynarzy tych statków. Nie ma ona zastosowania do:
statków wojennych,
statków państwowych, nie przeznaczonych do żeglugi handlowej,
statków przeznaczonych do przybrzeżnej żeglugi krajowej, jachtów wycieczkowych,
statków,objętych nazwą "Indian country craft",
łodzi rybackich,
statków o pojemności poniżej 100 ton lub 300 metrów sześciennych brutto, a co się tyczy statków przeznaczonych do "home trade", o pojemności poniżej normy, określonej specjalnie dla tego rodzaju statków przez ustawodawstwo krajowe, obowiązujące w chwili przyjęcia niniejszej konwencji.

Artykuł 2.
Przy stosowaniu niniejszej konwencji, następujące wyrazy mają znaczenie następujące:
a) wyraz "statek" oznacza wszelki statek lub łódź jakiegokolwiek bądź rodzaju, będący własnością publiczną lub prywatną, odbywający zwykle żeglugę morską;
b) wyraz "marynarz" oznacza wszelką osobę, zatrudnioną lub najętą w jakimkolwiek bądż charakterze na statek i wpisaną do listy załogi, z wyjątkiem kapitanów, pilotów, uczniów na statkach szkolnych, aspirantów oficerskich, o ile związani są specjalną umową o naukę, i z wyłączeniem załóg floty wojennej oraz innych osób, będących na stałej służbie państwowej;
c) wyraz "kapitan" oznacza wszelką osobę, sprawującą władzę na statku i odpowiedzialną za statek, z wyjątkiem pilotów;
d) wyrazy "statki przeznaczone do home trade" stosują się do statków, przeznaczonych do żeglugi handlowej między portami danego kraju a portami kraju sąsiedniego, w granicach geograficznych, określonych przez ustawodawstwo krajowe.

Artykuł 3.
Umowę najmu podpisuje armator lub jego zastępca i marynarz. Należy ułatwić marynarzowi i ewentualnie jego doradcy obznajomienie się z umową najmu przed jej podpisaniem.
Warunki, w jakich marynarz podpisuje umowę, powinny być ustalone przez ustawodawstwo krajowe w sposób, zapewniający kontrolę właściwej władzy publicznej.
Powyższe postanowienia, dotyczące podpisania umowy, uznane będą za wykonane, jeżeli właściwa władza zaświadczy, że warunki umowy były jej złożone na piśmie i że zostały one przyjęte zarówno przez armatora lub jego zastępcę jak przez marynarza.
Ustawodawstwo krajowe winno przewidzieć odpowiednie postanowienia celem zapewnienia, że marynarz rozumie znaczenie warunków umowy. Umowa nie powinna zawierać żadnego postanowienia, które byłoby sprzeczne z ustawodawstwem krajowym lub z niniejszą konwencją. Ustawodawstwo krajowe winno przewidzieć wszelkie inne formalności i gwarancje, dotyczące zawarcia umowy, jakie uznane zostaną za potrzebne, celem ochrony interesów armatora i marynarza.

Artykuł 4.
Należy powziąć odpowiednie środki, zgodnie z ustawodawstwem krajowym, gwarantujące, że umowa najmu nie będzie zawierała żadnego postanowienia, na mocy, którego strony godziłyby się z góry na odstępowanie od zwykłych zasad właściwości sądów. Postanowienie to nie powinno być interpretowane jako wyłączające odwołanie się do rozjemstwa.

Artykuł 5.
Każdy marynarz winien otrzymać dokument, zawierający wzmiankę o jego służbie na statku. Ustawodawstwo krajowe winno określić formę tego dokumentu, wzmianki, jakie mają być w nim zawarte, i warunki, w jakich ma być sporządzony. Dokument ten nie powinien zawierać żadnej oceny jakości pracy marynarza ani podawać jego płacy.

Artykuł 6.
Umowa najmu może być zawarta bądź na czas określony, bądź na podróż, bądź, o ile na to pozwala ustawodawstwo krajowe, na czas nieokreślony. Umowa najmu winna jasno ustalać prawa i obowiązki każdej ze stron. Powinna zawierać obowiązkowo następujące wzmianki:
1) imię i nazwisko marynarza, datę urodzenia lub wiek oraz miejsce urodzenia;
2) miejsce i datę zawarcia umowy;
3) nazwę statku lub statków, na którym lub, na których marynarz najmuje się do służby;
4) skład załogi statku, jeżeli ustawodawstwo krajowe przepisuje taką wzmiankę;
5) podróż lub podróże zamierzone, jeżeli można je określić w chwili dokonywania najmu;
6) rodzaj służby, do której marynarz ma być wyznaczony;
7) wedle możności, miejsce i datę, w których marynarz winien stawić się na statku, celem objęcia czynności;
8) żywność, którą ma otrzymywać marynarz, z wyjątkiem wypadków, gdy ustawodawstwo krajowe przewiduje inne unormowanie;
9) wysokość płacy;
10) termin umowy, a mianowicie:
a) jeżeli umowa została zawarta na czas określony - datę oznaczoną na wygaśnięcie umowy;
b) jeżeli umowa została zawarta na podróż - port przeznaczenia, w którym umowa się kończy oraz oznaczenie terminu, po wygaśnięciu, którego marynarz będzie zwolniony po przybyciu do tego portu;
c) jeżeli umowa została zawarta na czas nieokreślony - warunki, w jakich każda ze stron będzie mogła wypowiedzieć umowę oraz termin wypowiedzenia, który nie może być krótszy dla armatora niż dla marynarza;
11) doroczny urlop płatny, udzielany marynarzowi po roku służby w tym samem towarzystwie żeglugowym, jeżeli ustawodawstwo krajowe przewiduje taki urlop;
12) wszelkie inne wzmianki, jakich może wymagać ustawodawstwo krajowe.

Artykuł 7.
Gdy ustawodawstwo krajowe przewiduje, że na statku ma być prowadzona lista załogi, winno ono zaznaczyć, że umowa najmu będzie wpisana do listy załogi lub do niej załączona.

Artykuł 8.
Aby dać marynarzowi możność upewnienia się co do charakteru i zakresu jego praw i obowiązków, ustawodawstwo krajowe winno przewidzieć odpowiednie zarządzenia, które pozwalałyby marynarzowi na statku zapoznać się dokładnie z warunkami zatrudnienia, a to bądź za pomocą wywieszania warunków umowy najmu w miejscu dostępnym dla załogi, bądź w jakikolwiek inny odpowiedni sposób.

Artykuł 9.
Umowa najmu na czas nieokreślony kończy się wypowiedzeniem umowy przez jedną lub drugą ze stron w porcie załadowania lub wyładowania statku pod warunkiem, że będzie przestrzegany umówiony termin wypowiedzenia, co najmniej dwudziestoczterogodzinny. Wypowiedzenie ma być poczynione na piśmie; ustawodawstwo krajowe winno określić warunki, w jakich wypowiedzenie ma być uskutecznione w sposób usuwający wszelkie późniejsze spory między stronami. Ustawodawstwo krajowe winno określić okoliczności wyjątkowe, w jakich wypowiedzenie, nawet, gdy nastąpiło w terminie prawidłowym, nie będzie pociągało za sobą rozwiązania umowy.

Artykuł 10.
Umowa najmu, bez względu na to, czy zawarta została na podróż, czy na czas określony lub nieokreślony, zostanie prawnie rozwiązana w wypadkach następujących:
a) wzajemna zgoda stron;
b) śmierć marynarza;
c) utrata lub absolutna niezdatność statku do żeglugi;
d) wszelka inna przyczyna, przewidziana przez ustawodawstwo krajowe lub niniejszą konwencję.

Artykuł 11.
Ustawodawstwo krajowe winno ustalić okoliczności, w jakich armator lub kapitan może zwolnić natychmiast marynarza.

Artykuł 12.
Ustawodawstwo krajowe winno również określić okoliczności, w jakich marynarz może żądać swego natychmiastowego zwolnienia.

Artykuł 13. Jeżeli marynarz udowodni armatorowi lub jego zastępcy, że ma możność otrzymania kierownictwa statku albo miejsca oficera lub oficera-machanika, czy jakiegokolwiek innego stanowiska wyższego, niż to, które zajmuje, albo, że wskutek okoliczności zaszłych już po zaciągnięciu się jego na statek opuszczenie służby stanowi dlań sprawę wielkiej wagi, może żądać zwolnienia pod warunkiem, że bez spowodowania tym nowych kosztów dla armatora dostarczy na swe miejsce zastępcy wykwalifikowanego, na którego zgodzi się armator lub jego zastępca. W takim wypadku marynarz ma prawo do płacy, odpowiadającej czasowi trwania jego służby.

Artykuł 14.
Bez względu na przyczynę wygaśnięcia lub rozwiązania umowy najmu, zwolnienie od wszelkiego zobowiązania winno być stwierdzone w dokumencie, wydanym marynarzowi stosownie do artykułu 5, oraz w spisie załogi specjalną wzmianką, która na żądanie jednej lub drugiej ze stron powinna być zaświadczona przez właściwą władzę publiczną. Marynarzowi w każdym wypadku przysługuje prawo do otrzymania od kapitana osobnego świadectwa, zawierającego ocenę jego pracy lub stwierdzającego przynajmniej, czy całkowicie zadośćuczynił obowiązkom, wypływającym z umowy.

Artykuł 15.
Ustawodawstwo krajowe winno przewidzieć środki odpowiednie, aby zabezpieczyć wykonywanie postanowień niniejszej konwencji.

Artykuł 16.
Urzędowe ratyfikacje niniejszej konwencji, zgodnie z warunkami przewidzianymi w Części XIII Traktatu Wersalskiego i w odpowiednich Częściach innych Traktatów Pokoju, winny być przesłane Sekretarzowi Generalnemu Ligi Narodów, celem zarejestrowania.

Artykuł 17.
Niniejsza konwencja wejdzie w życie, gdy ratyfikacje dwóch Członków Międzynarodowej Organizacji Pracy zostaną zarejestrowane przez Sekretarza Generalnego. Obowiązywać ona będzie tylko tych Członków, których ratyfikacja została zarejestrowana w Sekretariacie. Następnie konwencja ta wejdzie w życie dla każdego Członka od daty zarejestrowania jego ratyfikacji w Sekretariacie.

Artykuł 18.
Z chwilą, gdy ratyfikacje dwóch Członków Międzynarodowej Organizacji Pracy zostaną zarejestrowane w Sekretariacie, Sekretarz Generalny Ligi Narodów poda ten fakt do wiadomości wszystkich Członków Międzynarodowej Organizacji Pracy. Zawiadomi on również Członków o zarejestrowaniu ratyfikacji, przesłanych mu później przez innych Członków Organizacji.

Artykuł 19.
Każdy Członek, ratyfikujący niniejszą konwencję, zobowiązuje się, z zastrzeżeniem postanowień artykułu 17, do stosowania postanowień artykułów 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14 i 15 najpóźniej od dnia 1 stycznia 1928 r. i do powzięcia środków, potrzebnych celem zapewnienia im skuteczności.

Artykuł 20.
Każdy Członek Międzynarodowej Organizacji Pracy, ratyfikujący niniejszą konwencję, zobowiązuje się do stosowania jej w swoich koloniach, posiadłościach i protektoratach, zgodnie z postanowieniami artykułu 421 Traktatu Wersalskiego i odpowiednich artykułów innych Traktatów Pokoju.

Artykuł 21.
Każdy Członek, który ratyfikował niniejszą konwencję może, po upływie lat dziesięciu od daty pierwotnego wejścia jej w życie, wypowiedzieć ją aktem, który prześle do zarejestrowania Sekretarzowi Generalnemu Ligi Narodów. Wypowiedzenie to nabiera mocy dopiero po upływie roku od daty zarejestrowania go w Sekretariacie.

Artykuł 22.
Co najmniej raz na lat dziesięć Rada Administracyjna Międzynarodowego Biura Pracy winna złożyć Konferencji Ogólnej sprawozdanie o stosowaniu niniejszej konwencji i rozpatrzyć potrzebę umieszczenia na porządku obrad Konferencji kwestii rewizji lub zmiany rzeczonej konwencji.

Artykuł 23.
Za tekst autentyczny niniejszej konwencji uznaje się obydwa jej brzmienia: francuskie i angielskie.