zwołana do Genewy przez Radę Administracyjną Międzynarodowego Biura Pracy i zebrana tam w dniu 3 czerwca 1981 r. na sześćdziesiątej siódmej sesji,

postanowiwszy przyjąć niektóre wnioski dotyczące bezpieczeństwa, zdrowia i środowiska pracy, która to sprawa stanowi szósty punkt porządku dziennego sesji,

postanowiwszy, że wnioski te zostaną ujęte w formę zalecenia uzupełniającego Konwencję dotyczącą bezpieczeństwa i zdrowia pracowników, z 1981 r.,

przyjmuje dnia dwudziestego drugiego czerwca tysiąc dziewięćset osiemdziesiątego pierwszego roku następujące Zalecenie, które otrzyma nazwę: Zalecenie dotyczące bezpieczeństwa i zdrowia pracowników, z 1981 r.:

1.1) Postanowienia Konwencji dotyczącej bezpieczeństwa i zdrowia pracowników, z 1981 r. (zwanej dalej Konwencją) oraz postanowienia niniejszego Zalecenia powinny w możliwie jak najszerszym zakresie — mieć zastosowanie do wszystkich gałęzi działalności gospodarczej i do wszystkich kategorii pracowników.
2) Należy podjąć niezbędne i praktycznie wykonalne środki do zapewnienia pracownikom zatrudnionym na własny rachunek ochrony analogicznej do tej, jaką przewidują Konwencja i niniejsze Zalecenie.

2. Dla celów niniejszego Zalecenia:
a) określenie „gałęzie działalności gospodarczej" obejmuje wszystkie gałęzie zatrudniające pracowników, włączając służbę publiczną;
b) określenie „pracownicy" obejmuje wszystkie osoby zatrudnione, włączając pracowników służby publicznej;
c) określenie „miejsce pracy" obejmuje wszystkie miejsca, w których pracownicy powinni się znajdować lub się do nich udawać z racji wykonywanej pracy, a które podlegają bezpośredniej lub pośredniej kontroli pracodawcy;
d) określenie „przepisy" obejmuje wszelkie postanowienia, którym właściwa władza lub władze nadały moc prawną;
e) określenie „zdrowie", w powiązaniu z pracą, nie oznacza tylko braku choroby czy kalectwa; obejmuje ono także fizyczne i psychiczne czynniki szkodliwe dla zdrowia, a bezpośrednio związane z bezpieczeństwem i higieną pracy.

3. W zastosowaniu polityki, o której mowa w art. 4 Konwencji, należy podjąć odpowiednie środki, z uwzględnieniem różnorodności gałęzi działalności gospodarczej i rodzajów pracy, jak również zasady nadawania priorytetu eliminacji zagrożeń u źródła w szczególności w takich dziedzinach, jak:
a) projektowanie, lokalizacja, parametry konstrukcyjne, instalowanie, konserwacja, naprawa i przebudowa miejsc pracy, drogi dojścia i wyjścia;
b) oświetlenie, wentylacja, porządek i czystość w miejscach pracy;
c) temperatura, wilgotność i ruch powietrza w miejscach pracy;
d) projektowanie, konstrukcja, stosowanie, konserwacja, badania próbne oraz kontrola maszyn i sprzętu mogącego stanowić zagrożenie, jak również — jeśli zachodzi potrzeba — ich zatwierdzanie i odstępowanie z jakiegokolwiek tytułu;
e) zapobieganie
wszelkim stresom, fizycznym lub psychicznym, szkodliwym dla zdrowia, a wynikającym z warunków pracy;
f) transport bliski, magazynowanie wysokościowe i składowanie ładunków i materiałów, ręczne lub z użyciem środków mechanicznych;
g) stosowanie energii elektrycznej;
h) produkcja, pakowanie, etykietowanie, transport, składowanie i stosowanie substancji lub czynników niebezpiecznych, usuwanie ich odpadów i pozostałości oraz, jeśli zachodzi potrzeba, zastępowanie ich innymi substancjami lub czynnikami nieszkodliwymi lub mniej niebezpiecznymi;
i) ochrona przed różnego typu promieniowaniem;
j) zapobieganie zagrożeniom zawodowym powodowanym przez hałas i wibrację, ograniczenie ich i ochrona pracowników przed tymi zagrożeniami;
k) nadzór nad czystością powietrza w miejscach pracy i nad innymi czynnikami środowiska;
l) zapobieganie i ograniczanie zagrożeń wynikających z dużych wahań ciśnienia;
m) zapobieganie pożarom i wybuchom oraz podejmowanie środków na wypadek zaistnienia pożaru lub wybuchu;
n) projektowanie, produkcja, dostawa, stosowanie, konserwacja i badania próbne sprzętu ochrony osobistej i odzieży ochronnej;
o) instalacje sanitarne, natryski, szatnie, dostarczanie wody pitnej i inne podobne urządzenia związane z bezpieczeństwem i zdrowiem pracowników;
p) pierwsza pomoc;
q) opracowanie planów działania w nagłych wypadkach;
r) opieka zdrowotna pracowników.

4. Dla wprowadzenia w życie polityki, o której mowa w art. 4 Konwencji, właściwa władza lub władze uwzględniając wymienione w ust. 3 niniejszego Zalecenia techniczne dziedziny działania — powinny:
a) wydać lub zatwierdzić rozporządzenia, zbiory zaleceń praktycznych lub inne odpowiednie przepisy dotyczące bezpieczeństwa, zdrowia pracowników i środowiska pracy, uwzględniając przy tym związki zachodzące między bezpieczeństwem i zdrowiem z jednej strony, a czasem pracy i rozkładem przerw w pracy z drugiej strony;
b) dokonywać okresowych przeglądów przepisów prawnych dotyczących bezpieczeństwa, zdrowia pracowników i środowiska pracy, jak również przepisów wydanych lub zatwierdzonych w wykonaniu lit. a) niniejszego ustępu, w świetle nabytego doświadczenia i nowych osiągnięć nauki i techniki;
c) podejmować lub popierać badania mające na celu rozpoznawanie zagrożeń i poszukiwanie skutecznych środków zaradczych;
d) dostarczać pracodawcom i pracownikom, w odpowiedniej formie, informacji i wskazówek, jakich mogą oni potrzebować, oraz popierać lub ułatwiać współpracę między pracodawcami a pracownikami, jak również między ich organizacjami, w celu eliminowania lub zredukowania zagrożeń, w stopniu, w jakim jest to praktycznie wykonalne; zapewnić — jeśli jest to właściwe — specjalny program szkolenia w języku ojczystym dla pracowników migrujących;
e) przewidzieć specjalne środki dla zapobiegania katastrofom, koordynowania i zapewnienia spójności działań podejmowanych na różnych szczeblach, w szczególności w regionach przemysłowych, na których terenie skoncentrowane zostały przedsiębiorstwa o potencjalnie wysokim zagrożeniu dla pracowników i okolicznej ludności;
f) zapewnić dobrą łączność z Międzynarodowym Systemem Alarmowym, w zakresie bezpieczeństwa i zdrowia pracowników, działającym w ramach Międzynarodowej Organizacji Pracy;
g) przewidzieć odpowiednie środki ochrony dla pracowników niepełnosprawnych.

5. System inspekcji, o którym mowa w ust. 1 art. 9 Konwencji, powinien opierać się na postanowieniach Konwencji dotyczącej inspekcji pracy, z 1947 r. i Konwencji dotyczącej inspekcji pracy w rolnictwie, z 1969 r., bez uchybiania obowiązkom, jakie Państwa Członkowskie przyjęły na siebie z tytułu ratyfikowania obu wymienionych Konwencji.

6. Jeżeli jest to stosowne, właściwa władza lub władze, po konsultacji z zainteresowanymi reprezentatywnymi organizacjami pracodawców i pracowników, powinny popierać działania w dziedzinie warunków pracy, zgodnie z zasadami polityki, o której mowa w art. 4 Konwencji.

7. Głównymi celami postanowień wymienionych w art. 15 Konwencji powinny być:
a) zapewnienie stosowania postanowień artykułów 4 i 7 Konwencji;
b) koordynacja wykonania funkcji, jakie przypadają właściwej władzy lub władzom w wykonaniu art. 11 Konwencji i ust. 4 niniejszego Zalecenia;
c) koordynacja działań w zakresie bezpieczeństwa, zdrowia pracowników i środowiska pracy na szczeblu krajowym, regionalnym lub lokalnym, podejmowanych przez władze publiczne, pracodawców i ich organizacje, organizacje i przedstawicieli pracowników, jak również przez wszystkie inne zainteresowane osoby lub organy;
d) popieranie wymiany poglądów, informacji i doświadczeń na szczeblu krajowym lub w ramach jednego przemysłu czy gałęzi działalności gospodarczej.

8. Należy zapewnić ścisłą współpracę między władzami publicznymi a reprezentatywnymi organizacjami pracodawców i pracowników oraz wszystkimi innym zainteresowanymi organizacjami, w celu określenia i stosowania polityki, o której mowa w art. 4 Konwencji.

9. Przegląd, o którym mowa w art. 7 Konwencji, powinien odnosić się przede wszystkim do sytuacji pracowników o największej podatności na urazy, np. osób niepełnosprawnych.

IV. DZIAŁANIA NA SZCZEBLU PRZEDSIĘBIORSTWA

10. W ramach zobowiązań nałożonych na pracodawców w związku z realizacją celów ustalonych w art. 16 Konwencji, mogą oni — biorąc pod uwagę różnorodność gałęzi gospodarki i rodzajów prac — zostać obarczeni następującymi zadaniami:
a) zapewnieniem stanowisk pracy, maszyn i sprzętu oraz stosowaniem metod pracy, które — w takim stopniu, w jakim jest to rozsądne i wykonalne — nie stanowią zagrożenia dla bezpieczeństwa i zdrowia pracowników;
b) udzielaniem niezbędnych instrukcji oraz zapewnieniem niezbędnego szkolenia, z uwzględnieniem funkcji i zdolności pracowników różnych kategorii;
c) zapewnieniem niezbędnego nadzoru w zakresie wykonywanych prac, stosowanych metod pracy i środków bezpieczeństwa i higieny pracy;
d) podejmowaniem, w zależności od wielkości przedsiębiorstwa i charakteru jego działam ości, środków organizacyjnych w sprawach bezpieczeństwa, zdrowia i środowiska pracy;
e) dostarczaniem pracownikom bezpłatnie odpowiedniej odzieży ochronnej i sprzętu ochrony osobistej, jakich mogą się słusznie domagać, jeśli nie można w inny sposób zapobiegać zagrożeniom lub ich kontrolować;
f) upewnianiem się, czy organizacja pracy, a zwłaszcza rozkład czasu pracy i przerw w pracy, nie działają na szkodę bezpieczeństwa i zdrowia pracowników;
g) podejmowaniem wszelkich rozsądnych i wykonalnych środków zmierzających do wyeliminowania nadmiernego zmęczenia fizycznego i psychicznego;
h) podejmowaniem badań lub zapoznawaniem się na bieżąco w jakikolwiek inny sposób z postępem naukowo-technicznym, niezbędnym do realizacji postanowień wyżej wymienionych liter.

11. W przypadku gdy kilka przedsiębiorstw jednocześnie działa w tym samym miejscu pracy, powinny one współpracować w zakresie stosowania postanowień dotyczących bezpieczeństwa, zdrowia i środowiska pracy, bez uwalniania się od odpowiedzialności za zdrowie i bezpieczeństwo swoich pracowników. W razie potrzeby właściwa władza lub władze powinny określić ogólne zasady tej współpracy.

12. 1) Środki podejmowane na rzecz współpracy, o której mowa w art. 20 Konwencji, powinny jeśli jest to możliwe i niezbędne — przewidzieć instytucję delegatów pracowniczych do spraw bezpieczeństwa i higieny pracy, komitetów pracowniczych do spraw bezpieczeństwa i higieny pracy lub połączonych komitetów bezpieczeństwa i higieny pracy, zgodnie z krajową praktyką; w tych ostatnich pracownicy powinni być reprezentowani co najmniej na równi z pracodawcami.
2) Delegaci pracowników do spraw bezpieczeństwa i komitety pracownicze czy połączone komitety bezpieczeństwa i higieny pracy lub w razie potrzeby inni przedstawiciele pracowników powinni:
a) otrzymywać niezbędne informacje o zagadnieniach bezpieczeństwa i higieny pracy, mieć możność przeprowadzenia analiz czynników, które szkodzą bezpieczeństwu i zdrowiu pracowników i być zachęcani do przedkładania własnych propozycji w tym zakresie;
b) być konsultowani na temat podejmowanych nowych ważnych środków bezpieczeństwa i higieny pracy, i to przed ich zastosowaniem w praktyce, jak również starać się o pozyskiwanie pracowników dla tych przedsięwzięć;
c) być konsultowani w sprawie wszelkich zamierzonych zmian w metodach pracy, profilu produkcji lub organizacji pracy, mogących wywierać wpływ na bezpieczeństwo i zdrowie pracowników;
d) być chronieni przed zwolnieniem i innymi dyskryminującymi posunięciami, jeżeli sprawują funkcje w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy jako przedstawiciele pracowników lub członkowie komitetów bezpieczeństwa i higieny pracy;
e) mieć możliwość uczestniczenia w procesie podejmowania decyzji na szczeblu przedsiębiorstwa w sprawach dotyczących bezpieczeństwa i zdrowia pracowników;
f) mieć dostęp do wszystkich miejsc pracy i móc kontaktować się z pracownikami w sprawach dotyczących zdrowia i bezpieczeństwa, w godzinach pracy i w miejscu pracy;
g) móc swobodnie nawiązać kontakt z inspektorami pracy;
h) mieć możność brania udziału w negocjacjach prowadzonych na terenie przedsiębiorstwa w sprawach dotyczących bezpieczeństwa i zdrowia pracowników;
i) dysponować opłacanym czasem, w rozsądnym wymiarze, dla pełnienia swoich funkcji w zakresie bezpieczeństwa i zdrowia oraz uczęszczania na szkolenia powiązane z pełnioną funkcją;
j) móc odwoływać się do specjalistów dla zasięgania opinii o sprawach szczególnych dotyczących bezpieczeństwa i zdrowia.

13. Jeżeli działalność przedsiębiorstwa tego wymaga, a jego wielkość umożliwia praktyczną realizację, należałoby przewidzieć:
a) udostępnienie przychodni pracowniczej służby zdrowia i służby bezpieczeństwa pracy, działających na terenie jednego przedsiębiorstwa lub obsługujących kilka przedsiębiorstw jednocześnie, bądź też prowadzonych przez placówkę spoza przedsiębiorstwa;
b) odwoływanie się do rad specjalistów w sprawach szczególnych z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy lub o dokonanie kontroli środków podjętych w celu rozwiązania tych problemów.

14. W przypadku gdy uzasadnia to charakter ich działalności, pracodawcy powinni być zobowiązani do pisemnego określenia polityki i postanowień, jakie zamierzają podjąć w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy, jak również innych zadań wynikających z tych postanowień; informacje na ten temat powinny być podawane do wiadomości pracowników w języku lub w sposób gwarantujący ich łatwe zrozumienie.

15. 1) Pracodawcy powinni być zobowiązani do regularnego kontrolowania stosowanych norm bezpieczeństwa i higieny pracy, przez na przykład nadzorowanie warunków środowiska, jak również do okresowego systematycznego przeprowadzania przeglądów sytuacji w tej dziedzinie.
2) Pracodawcy powinni być zobowiązani do prowadzenia rejestru danych z zakresu bezpieczeństwa, zdrowia pracowników i środowiska pracy, uznanych za niezbędne przez właściwe władze, a które mogłyby obejmować dane o wszystkich podlegających zgłoszeniu wypadkach przy pracy i wszystkich przypadkach poniesienia uszczerbku na zdrowiu, zaistniałych w procesie pracy lub mających z nią związek; zezwoleń i odstępstw od przepisów prawnych czy regulaminowych z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy, jak również ewentualnych warunków wymaganych w tym względzie; kart zdrowia pracowników przedsiębiorstwa, danych dotyczących narażenia na określone substancje czy czynniki.

16. Postanowienia podjęte w myśl art. 19 Konwencji powinny mieć na celu zapewnienie, aby pracownicy:
a) troszczyli się o własne bezpieczeństwo i bezpieczeństwo innych pracowników mogących ucierpieć z powodu ich działań lub niedopatrzeń w toku pracy;
b) przestrzegali wydawanych instrukcji, dla zapewnienia własnego bezpieczeństwa i zdrowia oraz bezpieczeństwa i zdrowia innych osób, jak również przestrzegali ustalonych sposobów postępowania w sprawach bezpieczeństwa i higieny pracy;
c) prawidłowo posługiwali się urządzeniami zabezpieczającymi i sprzętem ochrony osobistej i nie doprowadzali go do stanu nieużywalności;
d) sygnalizowali bezzwłocznie swoim bezpośrednim przełożonym każdą sytuację, która ich zdaniem może stanowić zagrożenie, a której sami nie są w stanie zaradzić;
e) sygnalizowali każdy wypadek lub poniesiony uszczerbek na zdrowiu powstający w procesie pracy lub mający z nią związek.

17. Nie należy podejmować żadnego środka represji wobec pracownika, który w dobrej wierze złożył skargę na to, co uznał za naruszenie przepisów regulaminowych lub za poważne zaniedbanie w środkach podjętych przez pracodawcę w zakresie bezpieczeństwa, zdrowia i środowiska pracy.

V. POWIĄZANIE Z ISTNIEJĄCYMI MIĘDZYNARODOWYMI KONWENCJAMI I ZALECENIAMI DOTYCZĄCYMI PRACY

19. 1) Przy opracowywaniu i stosowaniu polityki, o której mowa w art. 4 Konwencji, Państwa Członkowskie powinny bez uchybiania obowiązkom wynikającym z już ratyfikowanych konwencji opierać się na konwencjach i zaleceniach MOP wymienionych w załączonym Wykazie.
2) Załącznik, o którym mowa, może zostać zmieniony przez Międzynarodową Konferencję Pracy na mocy decyzji podjętej większością 2/3 głosów, przy okazji przyjmowania lub przyszłej rewizji jakiejkolwiek konwencji czy zalecenia dotyczących bezpieczeństwa, zdrowia i środowiska pracy.

ZAŁĄCZNIK

LISTA AKTÓW MIĘDZYNARODOWYCH DOTYCZĄCYCH BEZPIECZEŃSTWA, ZDROWIA I ŚRODOWISKA PRACY, PRZYJĘTYCH PRZEZ MIĘDZYNARODOWĄ KONFERENCJĘ PRACY OD 1919 R.

Rok	Konwencja	Zalecenie
1921	13. Biel ołowiana (malarstwo)
1929	27.Wskazywanie wagi (przesyłki przewożone na statkach)
1937	62. Przepisy o bezpieczeństwie (przemysł budowlany)	53. Przepisy o bezpieczeństwie (przemysł budowlany)
1946	73. Badania lekarskie (marynarze) 77. Badania lekarskie młodocianych (przemysł) 78. Badania lekarskie młodocianych (zajęcia nieprzemysłowe)	79. Badania lekarskie młodocianych
1947	81. Inspekcja pracy	81. Inspekcja pracy 82. Inspekcja pracy (górnictwo i transport)
1949	92. Pomieszczenia załogi na statku (zrewidowana)
1953		97. Ochrona zdrowia pracowników
1958		105.Apteczki pokładowe 106.Porady lekarskie na morzu
1959	113. Badania lekarskie (rybacy)	112.Pracownicze służby zdrowia
1960	115. Ochrona przed promieniowaniem	114.Ochrona przed promieniowaniem
1963	119. Zabezpieczenie maszyn	118.Zabezpieczenie maszyn
1964	120. Higiena (handel i biura) 121. Świadczenia w razie wypadków przy pracy i chorób zawodowych	120. Higiena (handel i biura) 121.Świadczenia w razie wypadków przy pracy i chorób zawodowych
1965	124. Badania lekarskie młodocianych (praca pod ziemią)
1967	127. Ciężar maksymalny	128.Ciężar maksymalny
1969	129. Inspekcja pracy (rolnictwo)	133. Inspekcja pracy (rolnictwo)
1970	133. Pomieszczenie załogi na statku (postanowienia uzupełniające) 134. Zapobieganie wypadkom (marynarze)	140. Pomieszczenia załogi na statku (klimatyzacja) 141. Pomieszczenia załogi na statku (zwalczanie hałasu) 142. Zapobieganie wypadkom (marynarze)
1971	136. Benzen	144. Benzen
1974	139. Rak zawodowy	147. Rak zawodowy
1977	148. Środowisko pracy (zanieczyszczenie powietrza, hałas i wibracja)	156. Środowisko pracy (zanieczyszczenie powietrza, hałas i wibracja)
1979	152. Bezpieczeństwo i higiena pracy (przeładunki portowe)	160. Bezpieczeństwo i higiena pracy (przeładunki portowe)

ZALECENIE Nr 164 MIĘDZYNARODOWEJ ORGANIZACJI PRACY dotyczące bezpieczeństwa, zdrowia pracowników i środowiska pracy.

ZALECENIE Nr 164
MIĘDZYNARODOWEJ ORGANIZACJI PRACY
dotyczące bezpieczeństwa, zdrowia pracowników i środowiska pracy.