ZALECENIE Nr 177
MIĘDZYNARODOWEJ ORGANIZACJI PRACY
dotyczące bezpieczeństwa przy używaniu substancji chemicznych w pracy.

Sesja Konferencji: 77

Konferencja Ogólna Międzynarodowej Organizacji Pracy,

zwołana do Genewy przez Radę Administracyjną Międzynarodowego Biura Pracy i zebrana tam w dniu 6 czerwca 1990 r. na siedemdziesiątej siódmej sesji,

postanowiwszy przyjąć niektóre wnioski dotyczące bezpieczeństwa przy używaniu substancji chemicznych w pracy, która to sprawa stanowi piąty punkt porządku dziennego sesji,

postanowiwszy, że wnioski te zostaną ujęte w formę zalecenia uzupełniającego Konwencję dotyczącą substancji chemicznych, z 1990 r.,

przyjmuje dnia dwudziestego piątego czerwca tysiąc dziewięćset dziewięćdziesiątego roku następujące Zalecenie, które otrzyma nazwę: Zalecenie dotyczące substancji chemicznych, z 1990 r.:

I. POSTANOWIENIA OGÓLNE

1. Postanowienia niniejszego Zalecenia powinny być stosowane łącznie z postanowieniami Konwencji dotyczącej substancji chemicznych, z 1990 r. (zwanej dalej „Konwencją").

2. Środki, które mają być podjęte w celu wprowadzenia w życie postanowień niniejszego Zalecenia, powinny być konsultowane z najbardziej reprezentatywnymi zainteresowanymi organizacjami pracodawców i pracowników.

3. Właściwa władza powinna określić kategorie pracowników, którym ze względów bezpieczeństwa i zdrowia nie jest dozwolone używanie określonych substancji chemicznych lub zezwala się im na ich użytkowanie tylko na warunkach ustalonych zgodnie z ustawodawstwem krajowym.

4. Postanowienia niniejszego Zalecenia powinny być stosowane również do tych osób pracujących na własny rachunek, które mogą być określone przez ustawodawstwo krajowe.

5. Specjalne postanowienia ustalone przez właściwą władzę dla ochrony poufnych informacji zgodnie z ust. 2 b) art. 1 i ust. 4 art. 18 Konwencji powinny:
a) ograniczyć ujawnianie poufnych informacji tym, którzy ich potrzebują dla zapewnienia bezpieczeństwa i zdrowia pracowników;
b) zapewnić, aby ci, którzy otrzymują poufne informacje, godzili się używać ich wyłącznie dla potrzeb bezpieczeństwa i zdrowia w pracy, a poza tym chronili ich poufności;
c) przewidzieć, aby stosowne poufne informacje mogły być ujawnione natychmiast w nagłych przypadkach;
d) przewidzieć procedury umożliwiające możliwie szybkie badanie zasadności każdego żądania zniesienia poufności, a także potrzebę, której informacja poufna ma służyć, w przypadku gdy brak zgody w sprawie jej ujawnienia.

II. KLASYFIKACJA I ŚRODKI Z NIĄ ZWIĄZANE KLASYFIKACJA

6. Kryteria klasyfikacji substancji chemicznych, ustalone zgodnie z ust. 1 art. 6 Konwencji, powinny być oparte na cechach charakterystycznych substancji chemicznych włączając:
a) właściwości trujące, łącznie z ostrymi i chronicznymi skutkami dla zdrowia objawiającymi się we wszystkich częściach ciała;
b) cechy chemiczne lub fizyczne, w tym właściwości łatwopalne, wybuchowe, utleniające i powodujące niebezpieczne reakcje;
c) właściwości korodujące i drażniące;
d) skutki uczuleniowe i uwrażliwiające;
e) skutki rakotwórcze;
f) skutki teratogenetyczne i mutagenetyczne;
g) skutki dla układu rozrodczego.

7. 1) W stopniu, w jakim jest to rozsądne i praktyczne, właściwa władza powinna opracować i okresowo aktualizować zbiorczy wykaz składnikowi związków chemicznych używanych w pracy, jak również stosowne informacje dotyczące ich niebezpieczeństwa.
2) Producenci lub importerzy pierwiastków lub związków chemicznych, które nie zostały jeszcze wpisane do zbiorczego wykazu, chyba że są z tego zwolnione, powinni być zobowiązani, zanim zostaną one użyte w pracy, do przekazywania właściwej władzy w sposób zapewniający ochronę informacji poufnych, zgodnie z ust. 2 b) art. l Konwencji, takich informacji, jakie są konieczne do codziennego prowadzenia takiego wykazu.

ETYKIETOWANIE I OZNAKOWANIE

8. 1) Wymogi dotyczące etykietowania i oznakowania niebezpiecznych substancji chemicznych, ustalone zgodnie z art. 7 Konwencji, powinny być tego rodzaju, aby umożliwiały osobom, które posługują się lub używają substancji chemicznych, ich rozpoznanie i rozróżnienie przy odbiorze i podczas używania, aby to używanie było bezpieczne.
2) Zgodnie z istniejącymi systemami krajowymi lub międzynarodowymi, wymogi w sprawie etykietowania niebezpiecznych substancji chemicznych powinny obejmować:
a) informacje, które powinny znajdować się na etykiecie, w tym, jeśli to stosowne:
i) nazwy handlowe;
ii) tożsamość substancji chemicznej;
iii) nazwisko, adres i numer telefonu dostawcy;
iv) symbole niebezpieczeństwa;
v) charakter szczególnych zagrożeń, związanych z używaniem tej substancji chemicznej;
vi) porady dotyczące środków ostrożności;
vii) tożsamość towaru;
viii) stwierdzenie, że arkusz danych bezpieczeństwa chemicznego dostarczający dodatkowych informacji jest do dyspozycji u pracodawcy;
ix) klasyfikację określoną zgodnie z systemem ustalonym przez właściwą władzę;
b) czytelność, trwałość i rozmiar etykiety;
c) jednorodność etykiet i symboli, w tym używanych kolorów.
3) Etykieta powinna być łatwo zrozumiała dla pracowników.
4) W przypadku substancji chemicznych nie ujętych w pkt. 2 powyżej, oznakowanie może być ograniczone do zidentyfikowania substancji chemicznej.

9. Gdy nie jest możliwe etykietowanie lub oznakowanie substancji chemicznej ze względów na rozmiary pojemnika lub rodzaj opakowania, powinny być stosowane inne skuteczne środki rozpoznawania substancji chemicznych, takie jak etykiety ruchome lub dokumenty towarzyszące. Jednakże wszystkie pojemniki z niebezpiecznymi substancjami powinny być zaopatrzone w odpowiednie wskazówki lub symbole wskazujące na niebezpieczeństwo substancji, które się w nich znajdują.

ARKUSZE DANYCH BEZPIECZEŃSTWA CHEMICZNEGO

10. 1) Kryteria sporządzania arkuszy danych bezpieczeństwa chemicznego dla niebezpiecznych substancji chemicznych powinny zapewniać, że arkusze te będą zawierały istotne informacje uwzględniające przede wszystkim, jeśli jest to możliwe, następujące rubryki:
a) określenie substancji chemicznej oraz firmy (włączając w to nazwę handlową lub zwyczajową substancji oraz informacje dotyczące dostawcy lub producenta);
b) skład/informację na temat składników (tak aby to jasno określić dla oceny ich niebezpieczeństwa);
c) określenie niebezpieczeństw;
d) środki pierwszej pomocy;
e) sposoby postępowania na wypadek pożaru;
f) sposoby postępowania na wypadek ulatniania się lub wylania/wysypania;
g) przenoszenie i składowanie;
h) kontrola narażania/ochrona osobista (włączając w to możliwe metody nadzoru nad narażeniem w miejscu pracy);
i) właściwości fizyczne i chemiczne;
j) trwałość i reaktywność;
k) dane o toksyczności (w tym możliwe drogi przenikania do organizmu i możliwość reagowania z innymi substancjami chemicznymi lub innymi niebezpieczeństwami w pracy);
l) dane ekologiczne;
m) dane na temat usuwania substancji;
n) informacje na temat transportu;
o) informacje dotyczące reglamentacji;
p) inne informacje (w tym dane sporządzania takiego arkusza danych bezpieczeństwa chemicznego).
2) Jeśli nazwy lub stężenia składników, o których mowa w pkt. 1 b) powyżej, stanowią poufne informacje, mogą być one pominięte w arkuszu danych bezpieczeństwa chemicznego, zgodnie z ust. 2 b) art. 1 Konwencji. Zgodnie z ust. 5 niniejszego Zalecenia informacja taka powinna być na żądanie udostępniona na piśmie właściwej władzy oraz zainteresowanym pracodawcom, pracownikom i ich przedstawicielom, którzy zgadzają się na użycie informacji wyłącznie dla ochrony bezpieczeństwa i zdrowia pracowników i do nieujawnienia jej dla innych celów.

III. ODPOWIEDZIALNOŚĆ PRACODAWCÓW

KONTROLA NARAŻANIA

11. 1) Jeżeli pracownicy są narażeni na działanie niebezpiecznych substancji chemicznych, pracodawca powinien być zobowiązany do:
a) ograniczenia narażenia na działanie takich substancji chemicznych dla ochrony zdrowia pracowników;
b) oceny, kontroli i rejestrowania, kiedy jest to konieczne, stężeń zawieszonych w powietrzu substancji chemicznych w miejscu pracy.
2) Pracownicy i ich przedstawiciele oraz właściwe władze powinny mieć dostęp do tych rejestrów.
3) Pracodawcy powinni zachować przewidziane w niniejszym ustępie rejestry przez okres określony przez właściwą władzę.

KONTROLA DZIAŁANIA W MIEJSCU PRACY

12. 1) Pracodawcy powinni podjąć środki dla ochrony pracowników przed niebezpieczeństwami wynikającymi z używania substancji chemicznych w pracy, oparte na kryteriach ustalonych stosownie do ustępów od 13 do 16 poniżej.
2) Zgodnie z Trójstronną Deklaracją Zasad dotyczących Przedsiębiorstw Wielonarodowych i Polityki Społecznej, przyjętą przez Radę Administracyjną Międzynarodowego Biura Pracy, krajowe lub wielonarodowe przedsiębiorstwo liczące więcej niż jeden zakład powinno dostarczyć środków bezpieczeństwa w celu zapobiegania i kontroli zagrożeń zdrowia wynikających z zawodowego narażenia na działanie niebezpiecznych substancji chemicznych, i w celu ochrony wszystkich pracowników bez dyskryminacji, we wszystkich zakładach, bez względu na miejsce lub kraj, w którym się one znajdują.

13. Właściwa władza powinna zapewnić, aby zostały ustalone kryteria bezpieczeństwa dotyczące używania niebezpiecznych substancji chemicznych, włączając w to postanowienia dotyczące, jeśli to jest możliwe do zastosowania:
a) ryzyka chorób o ostrym przebiegu lub chronicznych spowodowanych przenikaniem do organizmu przez wdychanie, wchłanianie przez skórę lub przez spożycie;
b) ryzyka zranienia lub chorób spowodowanych zetknięciem się ze skórą lub kontaktem z oczami;
c) ryzyka zranienia w przypadku pożaru, wybuchu lub innych przypadków wynikających z ich właściwości fizycznych lub chemicznej reaktywności;
d) środków ostrożności, które należy podjąć, przez:
i) wybór substancji chemicznych eliminujących lub zmniejszających takie ryzyko do minimum;
ii) wybór procesów, technologii i urządzeń eliminujących lub zmniejszających takie ryzyko do minimum;
iii) stosowanie i utrzymywanie odpowiednich środków ochrony technicznej;
iv) przyjęcie systemów i praktyki pracy eliminujących lub zmniejszających takie ryzyko do minimum;
v) przyjęcie odpowiednich środków higieny osobistej i zainstalowanie odpowiednich urządzeń sanitarnych;
vi) zainstalowanie, utrzymanie i używanie odpowiedniego sprzętu ochrony osobistej i odzieży ochronnej bez żadnych kosztów dla pracownika, jeśli wyżej wymienione środki okazują się niewystarczające do wyeliminowania takiego ryzyka;
vii) rozmieszczenie tablic i napisów ostrzegawczych;
viii) odpowiednie przygotowanie w razie wystąpienia nagłych wypadków.

14. Właściwa władza powinna zapewnić, aby zostały ustalone kryteria bezpieczeństwa w zakresie składowania niebezpiecznych substancji chemicznych, włączając w to postanowienia dotyczące, jeśli jest to możliwe do zastosowania:
a) odrębnego składowania jednorodnych substancji chemicznych;
b) właściwości i ilości składowanych substancji chemicznych;
c) bezpieczeństwa miejsca składowania oraz dostępu do składów;
d) konstrukcji, rodzaju i szczelności pojemników składowych;
e) załadunku i wyładunku pojemników składowych;
f) wymogów w zakresie etykietowania i ponownego zaopatrzenia w etykietę;
g) środków ostrożności, które należy zastosować w celu zapobiegania wypadkom wydzielania się, pożarom, wybuchom i chemicznej reaktywności;
h) temperatury, wilgotności i wentylacji;
i) środków ostrożności i sposobów postępowania w przypadku wylania/wysypania się;
j) procedury postępowania w nagłych wypadkach
k) możliwych zmian fizycznych lub chemicznych w składowanych substancjach chemicznych.

15. Właściwa władza powinna zapewnić, aby zostały ustalone kryteria zgodne z przepisami krajowymi lub międzynarodowymi dotyczącymi transportu, dla bezpieczeństwa pracowników odpowiedzialnych za przewóz niebezpiecznych substancji chemicznych, włączając w to postanowienia obejmujące, jeśli jest to możliwe do zastosowania:
a) właściwości i ilości przewożonych substancji chemicznych;
b) rodzaj, szczelność i zabezpieczenie opakowań i pojemników używanych do przewozu, włączając w to rurociągi;
c) cechy charakterystyczne pojazdu używanego do przewozu;
d) trasy przejazdu;
e) szkolenie i kwalifikacje pracowników odpowiedzialnych za przewóz;
f) wymogi w zakresie etykietowania;
g) operacje załadunku i wyładunku;
h) procedury postępowania w razie wylania/wysypania się.

16. 1) Właściwa władza powinna zapewnić, aby kryteria zgodne z przepisami krajowymi lub międzynarodowymi, dotyczącymi usuwania niebezpiecznych odpadów, zostały ustalone dla sposobów postępowania przy usuwaniu i przetwarzaniu niebezpiecznych substancji chemicznych oraz niebezpiecznych produktów odpadowych mających na celu zapewnienie bezpieczeństwa pracowników.
2) Kryteria te powinny zawierać postanowienia dotyczące, jeśli jest to możliwe do zastosowania:
a) metody identyfikacji produktów odpadkowych;
b) obsługi skażonych pojemników;
c) identyfikacji, konstrukcji, rodzaju, szczelności i zabezpieczenia pojemników zawierających odpady;
d) wpływu na środowisko pracy;
e) oznaczenia stref usuwania odpadów;
f) dostarczania, utrzymania i używania sprzętu ochrony osobistej i odzieży ochronnej;
g) metod usuwania lub przetwarzania.

17. Kryteria dotyczące używania substancji chemicznych w pracy, ustalone zgodnie z postanowieniami Konwencji i niniejszego Zalecenia powinny odpowiadać, jeśli to możliwe, ochronie ogółu ludności i środowiska oraz wszelkim kryteriom ustalonym w tym celu.

NADZÓR LEKARSKI

18. 1) Pracodawca lub właściwa instytucja na mocy ustawodawstwa i praktyki krajowej powinni być zobowiązani do zapewnienia, za pomocą metod zgodnych z ustawodawstwem i praktyką krajową, takiego nadzoru lekarskiego pracownikom, jaki jest konieczny do:
a) dokonania oceny stanu zdrowia pracowników ze względu na zagrożenia wynikające z narażenia na działanie substancji chemicznych;
b) diagnozy chorób i zranień związanych z pracą, jakie wynikają z narażenia na działanie niebezpiecznych substancji chemicznych;
2) W przypadkach gdy wyniki testów lub badań lekarskich dają powód do leczenia szpitalnego lub przedszpitalnego, powinny zostać podjęte środki dla zapobieżenia lub ograniczenia narażenia zainteresowanych pracowników i niedopuszczenia do dalszego pogorszenia ich stanu zdrowia.
3) Wyniki badań lekarskich powinny być używane do określenia stanu zdrowia w związku z narażeniem na działanie substancji chemicznych; nie powinny być one używane w celu dyskryminacji pracownika.
4) Akta dotyczące nadzoru lekarskiego nad pracownikami powinny być przechowywane przez czas i przez osoby określone przez właściwą władzę.
5) Pracownicy powinni mieć dostęp, zarówno osobiście, jak też za pośrednictwem swoich lekarzy, do swych własnych akt medycznych.
6) Powinno się przestrzegać poufnego charakteru indywidualnych akt medycznych, zgodnie z ogólnie przyjętymi zasadami etyki lekarskiej.
7) Wyniki badań lekarskich powinny być wyjaśnione w sposób zrozumiały zainteresowanym pracownikom.
8) Pracownicy i ich przedstawiciele powinni mieć dostęp do wyników badań sporządzonych na podstawie akt medycznych, jeżeli poszczególni pracownicy nie będą mogli być rozpoznani.
9) Wyniki zawarte w aktach medycznych powinny być dostępne w celu sporządzania odpowiedniej statystyki zdrowia i studiów epidemiologicznych, pod warunkiem zachowania anonimowości, jeśli pomoże to w zidentyfikowaniu i kontrolowaniu chorób zawodowych.

PIERWSZA POMOC I NAGŁE WYPADKI

19. Zgodnie z wymogami ustalonymi przez właściwą władzę, pracodawca powinien być zobowiązany do ustalenia sposobów działania, włączając w to sposoby udzielania pierwszej pomocy, w razie nagłych potrzeb i wypadków, będących skutkiem używania niebezpiecznych substancji chemicznych w pracy, oraz do zapewnienia, aby pracownicy byli szkoleni w stosowaniu tych sposobów działania.

IV. WSPÓŁPRACA

20. Pracodawcy, pracownicy oraz ich przedstawiciele powinni współpracować, tak ściśle jak to jest możliwe, w stosowaniu środków określonych zgodnie z niniejszym Zaleceniem.

21. Pracownicy powinni być zobowiązani do:
a) dbania, jeśli jest to możliwe, o swoje własne bezpieczeństwo i zdrowie oraz bezpieczeństwo i zdrowie innych osób, które mogą być narażone przez ich działanie albo zaniedbanie w pracy, zgodnie z ich przeszkoleniem oraz instrukcjami udzielonymi przez ich pracodawców;
b) właściwego używania wszelkiego sprzętu przeznaczonego do ich ochrony lub ochrony innych osób;
c) natychmiastowego zawiadomienia swojego bezpośredniego przełożonego o jakiejkolwiek sytuacji, która według nich może przedstawiać niebezpieczeństwo, oraz z którą nie mogą się oni sami właściwie uporać.

22. Reklama dotycząca niebezpiecznych substancji chemicznych, przeznaczonych do używania w pracy, powinna zwracać uwagę na niebezpieczeństwa, które one stwarzają oraz konieczność zachowania środków ostrożności.

23. Każdy dostawca powinien, na prośbę, udostępnić pracodawcom każdą istniejącą i konieczną informację do oceny wszystkich nietypowych niebezpieczeństw, które mogą wynikać ze szczególnego stosowania substancji chemicznej w pracy.

V. PRAWA PRACOWNIKÓW

24. 1) Pracownicy i ich przedstawiciele powinni mieć prawo do:
a) otrzymania od pracodawcy arkuszy danych bezpieczeństwa chemicznego oraz innych informacji pozwalających im na podejmowanie, we współpracy z pracodawcą, odpowiednich środków ostrożności dla ochrony pracowników przed ewentualnymi zagrożeniami, wynikającymi z używania niebezpiecznych substancji chemicznych w pracy;
b) zwrócenia się do pracodawcy lub właściwej władzy z prośbą o przeprowadzenie badań w sprawie ewentualnych zagrożeń wynikających z używania substancji chemicznych w pracy oraz o wzięcie w nich udziału.
2) Jeżeli wymagane informacje są poufne, zgodnie z ust. 2 b) art. 1 i ust. 4 art. 18 Konwencji, pracodawcy mogą zwrócić się z prośbą do pracowników lub ich przedstawicieli, aby ograniczyli ich wykorzystanie do oceny i zapobiegania ewentualnym zagrożeniom wynikającym z używania niebezpiecznych substancji chemicznych w pracy oraz aby podejmowali rozsądne kroki w celu zapewnienia, aby informacje te nie zostały ujawnione potencjalnym konkurentom.
3) Zgodnie z Trójstronną Deklaracją Zasad dotyczących Przedsiębiorstw Wielonarodowych i Polityki Społecznej przedsiębiorstwa wielonarodowe powinny, na prośbę, udostępnić zainteresowanym pracownikom, przedstawicielom pracowników, właściwej władzy oraz organizacjom pracodawców i pracowników we wszystkich krajach, w których prowadzą one działalność, informacje na temat norm i sposobów postępowania dotyczących używania niebezpiecznych substancji w ich działalności lokalnej i które respektują w innych krajach.

25. 1) Pracownicy powinni mieć prawo:
a) do sygnalizowania swoim przedstawicielom, pracodawcy lub właściwej władzy o potencjalnych niebezpieczeństwach związanych ze stosowaniem substancji chemicznych w pracy;
b) do oddalenia się z miejsca zagrożenia spowodowanego używaniem substancji chemicznych, jeśli mają oni podstawy sądzić, że istnieje bezpośrednie i poważne zagrożenie ich bezpieczeństwa i zdrowia, oraz powinni natychmiast poinformować o tym swego przełożonego;
c) w przypadku uczulenia na substancje chemiczne lub stanów zdrowia powodujących zwiększone ryzyko szkodliwości wynikającej z używania niebezpiecznych substancji chemicznych, do pracy zastępczej nie prowadzącej do używania tej substancji, jeżeli taka praca jest dostępna i pracownik ma wymagane przy jej wykonywaniu kwalifikacje, lub może zostać przeszkolony do jej wykonywania;
d) do otrzymania rekompensaty jeśli, w przypadku określonym w pkt. 1 c), tracą swoje zatrudnienie;
e) do odpowiedniej opieki lekarskiej i do odszkodowania z powodu zranień i chorób wynikających z używania substancji chemicznych w pracy.
2) Pracownicy, którzy oddalają się z miejsca zagrożenia, zgodnie z postanowieniami pkt. 1 b), lub którzy dochodzą jednego ze swych praw w ramach niniejszego Zalecenia, powinni być chronieni przed nieuzasadnionymi konsekwencjami.
3) Jeśli pracownicy oddalili się z miejsca zagrożenia, zgodnie z postanowieniami pkt. 1 b), pracodawca powinien natychmiast przeprowadzić badanie na temat zagrożenia, we współpracy z pracownikami i ich przedstawicielami, oraz podjąć wszelkie niezbędne środki zapobiegawcze.
4) W przypadku dąży lub okresu karmienia pracownice powinny mieć prawo do pracy zastępczej nie prowadzącej do używania lub narażania na niebezpieczne substancje chemiczne dla mającego urodzić się dziecka lub dla noworodka, jeśli taka praca jest dostępna, jak również prawo powrotu na poprzednie stanowisko pracy we właściwym czasie.

26. Pracownicy powinni otrzymywać:
a) informacje o klasyfikacji i etykietowaniu substancji chemicznych oraz o arkuszach danych bezpieczeństwa chemicznego w formie i języku, które będą dla nich łatwo zrozumiałe;
b) informacje o zagrożeniach, które mogą wynikać z używania substancji chemicznych w czasie ich pracy;
c) instrukcje pisemne lub ustne oparte na arkuszach danych bezpieczeństwa i, jeśli to właściwe, określone dla danego miejsca pracy;
d) szkolenie oraz, gdy jest to konieczne, przeszkolenie w zakresie zarówno dostępnych metod zapobiegania i kontroli tych zagrożeń oraz metod ochrony przed nimi, włączając w to właściwe metody dotyczące składowania, transportu i usuwania odpadów, jak i postępowania w nagłych wypadkach.